Kimler için uygun?
- Yaşına göre beklenenden sık ve şiddetli öfke nöbetleri yaşayan çocuklar
- Sınırlarla sürekli çatışan, kurallara uymakta zorlanan çocuklar
- Kardeşine ya da akranlarına fiziksel tepki veren çocuklar
- Okulda tekrarlayan davranış geri bildirimleri alan çocuklar
- Hayır yanıtını kabul etmekte belirgin güçlük yaşayan çocuklar
- Ev ve okulda tutarsız kural uygulamasından etkilenen aileler
Ebeveynlerin sık fark ettiği belirtiler
Aşağıdaki durumlar tek başına bir tanı anlamına gelmez. Birkaçının birlikte görülmesi ve haftalardır sürmesi, değerlendirme yapılmasını düşündüren bir işarettir.
- Uzun süren ve zor sakinleşen öfke nöbetleri
- Eşya kırma, vurma, ısırma gibi davranışlar
- Kural ve sınırlara sistematik direnç
- Okuldan tekrarlayan olumsuz davranış geri bildirimleri
- Kardeş ilişkilerinde sürekli çatışma
- Sorumluluk almaktan kaçınma ve suçu başkasına yükleme
Davranışın altındaki ihtiyaç
Davranış bir iletişim biçimidir. Aynı davranış farklı çocuklarda çok farklı ihtiyaçlara işaret edebilir: dikkat çekme, bir şeyden kaçınma, duygu düzenleme kapasitesinin yetersiz kalması, tutarsız sınırlar karşısında test etme ya da yorgunluk ve uyku düzensizliği.
Bu nedenle çalışma önce işlev analiziyle başlar: davranış hangi durumlarda ortaya çıkıyor, hemen öncesinde ne oluyor, sonrasında ne kazanılıyor. Bu üçlü aydınlatıldığında müdahale noktası netleşir. Aynı öfke nöbeti bir çocukta duygu düzenleme çalışmasını, diğerinde ev içi tutarlılığın yeniden kurulmasını gerektirebilir.
Davranış problemlerinde en sık yapılan hata, yalnızca davranış anına odaklanmaktır. Kalıcı değişim, davranış öncesindeki koşulların düzenlenmesiyle sağlanır: öngörülebilir rutin, geçişlerin önceden haber verilmesi, net ve tutarlı sınırlar, olumlu davranışın fark edilmesi.
Ebeveyn danışmanlığının ağırlığı
Davranış problemlerinde ebeveyn danışmanlığı, çocuk seanslarından daha az değil çoğu zaman daha belirleyicidir. Çocuk haftada 45 dakika seansta, kalan zamanın tamamını ise ev ve okul ortamında geçirir.
Ebeveyn görüşmelerinde şu alanlar üzerinde çalışılır: net ve uygulanabilir sınırlar kurmak, tutarlılık sağlamak, olumlu davranışı görünür kılmak, tırmandırmayan bir dil kullanmak, öfke anında müdahale değil sakinleşme sonrası konuşma tercih etmek, eşler arasındaki uygulama farklarını azaltmak.
Bu çalışma bir ebeveynlik eleştirisi değildir. Çoğu ailede sorun iyi niyetin eksikliği değil, hangi yaklaşımın hangi ihtiyaca karşılık geldiğine dair bilgi eksikliğidir.
Okul iş birliği
Davranış hem evde hem okulda görülüyorsa iki ortam arasında tutarlılık kurmak sürecin en güçlü bileşenidir. Ailenin yazılı onayıyla öğretmen ve rehberlik servisiyle iletişim kurulabilir; ortak bir yaklaşım planı oluşturulur.
Davranış yalnızca tek ortamda görülüyorsa bu bilgi de değerlidir: o ortama özgü bir tetikleyici ya da beklenti farkı olduğunu gösterir ve müdahalenin odağını daraltır.
Süreç nasıl işler?
Ebeveyn görüşmesi ve işlev analizi
Davranışın hangi durumlarda ortaya çıktığı, öncesi ve sonrası ayrıntılı biçimde haritalanır.
Çocukla tanışma ve gözlem
Çocuğun duygu düzenleme kapasitesi ve dürtü kontrolü oyun ortamında gözlenir.
Ortak plan
Hangi davranıştan başlanacağı, hangi yaklaşımın uygulanacağı birlikte kararlaştırılır.
Beceri çalışması
Çocukla duygu tanıma, sakinleşme, sıra bekleme ve çatışma çözme üzerine yaşa uygun çalışma yapılır.
Ebeveyn danışmanlığı
Sınır koyma, tutarlılık ve tırmandırmayan iletişim üzerine düzenli görüşmeler yapılır.
İzleme ve düzenleme
Uygulanan plan belirli aralıklarla gözden geçirilir ve gerekiyorsa güncellenir.
Çalışma çerçevesi
- Yaş grupları
- 3–14 yaş aralığında, çocuğun gelişim düzeyine uygun yöntemlerle çalışılır.
- Ebeveyn katılımı
- Ebeveyn danışmanlığı bu hizmetin merkezindedir. Çocuk seanslarıyla eş zamanlı olarak, evdeki uygulamayı planlayan düzenli ebeveyn görüşmeleri yürütülür. Mümkün olduğunda iki ebeveynin de katılımı önerilir; uygulama farkı azaldıkça sonuç belirgin biçimde iyileşir.
- Seans düzeni
- Haftada bir, 45–50 dakikalık çocuk seansları ve 3–4 seansta bir ebeveyn görüşmesi. Bazı durumlarda süreç yalnızca ebeveyn danışmanlığı olarak da yürütülebilir.
- Görüşme yeri ve saatleri
- Görüşmeler Başakşehir, İstanbul bölgesinde, Pazartesi – Salı, 12:00 – 19:00 aralığında yapılır. Tam adres ve ulaşım bilgileri randevu onaylandığında paylaşılır. İletişim ve konum sayfası
Bu hizmetin vaat etmediği şeyler
Beklentilerin baştan net olması, sürecin en önemli parçalarından biridir. Aşağıdakiler bu çalışmanın kapsamı dışındadır.
- Davranışın belirli bir sürede tamamen ortadan kalkacağı garanti edilmez.
- Ceza temelli, hızlı sonuç iddia eden yöntemler kullanılmaz.
- Tıbbi teşhis konulmaz; DEHB ve davranım bozukluğu tanıları hekim yetkisindedir.
- Ebeveyn katılımı olmadan kalıcı değişim beklenmez.
- Okul için resmî davranış raporu düzenlenmez.
Eğitim ve deneyim
- İstanbul Esenyurt Üniversitesi — Klinik Psikoloji yüksek lisansı
- Çocuklarda davranış problemleri alanında yoğunlaşma ve 5 yılı aşkın uygulama
- Oyun terapisi uygulama eğitimi
Ayrıntılı eğitim geçmişi ve çalışma yaklaşımı için hakkımda sayfasını inceleyebilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Öfke nöbeti sırasında ne yapmalıyım?
Nöbet anında öğretme, tartışma ve uzun açıklama işe yaramaz; çünkü çocuk o anda mantık yürütme kapasitesini geçici olarak kaybetmiştir. Önce güvenliği sağlayıp sakin ve az sözle eşlik etmek, ardından çocuk sakinleştikten sonra ne olduğunu birlikte konuşmak daha işlevlidir.
Ceza vermek gerekiyor mu?
Ceza kısa vadede davranışı durdurabilir ama yerine ne yapılacağını öğretmez ve tekrar etme olasılığını azaltmaz. Bunun yerine net sınırlar, öngörülebilir sonuçlar ve olumlu davranışın fark edilmesi üzerine kurulu bir yaklaşım tercih edilir.
Eşim ve ben farklı davranıyoruz, sorun bu mu?
Uygulama farkı davranış problemlerini sürdüren en yaygın etkenlerden biridir, çünkü çocuk için sınırın nerede olduğu belirsiz hâle gelir. Ebeveyn görüşmelerinde ortak ve uygulanabilir bir çerçeve kurmak öncelikli hedeflerden biridir.
Sadece ebeveyn danışmanlığı yeterli olur mu?
Özellikle küçük yaş grubunda ve davranışın ev içi tutarlılıkla ilişkili olduğu durumlarda evet, süreç yalnızca ebeveyn danışmanlığı olarak yürütülebilir. Bu karar değerlendirme sonrasında sizinle birlikte verilir.